Od 1 kwietnia 2022 roku nowi prosumenci w Polsce rozliczają się w systemie net-billing zamiast wcześniejszego net-meteringu. Zmiana, która znacząco wpływa na opłacalność fotowoltaiki. W tym artykule wyjaśniamy, jak dokładnie działa net-billing, czym różni się od net-meteringu i co realnie znaczy dla rachunku za prąd.
Czym jest prosument
Prosument to konsument, który jednocześnie produkuje energię (z fotowoltaiki) i ją zużywa. W przepisach prawnych definicja jest bardziej szczegółowa: osoba fizyczna lub firma, która wytwarza energię w mikroinstalacji OZE o mocy do 50 kW, na własne potrzeby, podłączona do sieci dystrybucyjnej.
W praktyce: każdy właściciel domu z fotowoltaiką to prosument. Status prosumenta uzyskujesz automatycznie po zgłoszeniu mikroinstalacji do operatora i wymianie licznika na dwukierunkowy.
Stary system: net-metering
Net-metering obowiązywał do 31 marca 2022 roku. Działał na zasadzie 1:1 z opustem 80 procent (lub 70 procent dla większych instalacji). Czyli za każde 1 kWh oddane do sieci, mogłeś odebrać 0,80 kWh (lub 0,70 kWh) z sieci w tym samym roku bez płacenia.
Mechanizm był wyjątkowo korzystny dla prosumentów. Sieć działała jak gigantyczny darmowy magazyn energii: produkujesz latem nadwyżki, zużywasz zimą bez problemu z brakiem rozliczenia. Stąd boom fotowoltaiki w latach 2019–2022.
Net-metering jest dziś tylko dla istniejących prosumentów, którzy zainstalowali PV przed 1 kwietnia 2022. Nowe instalacje od tej daty trafiają do net-billingu.
Nowy system: net-billing
Net-billing to system rozliczania pieniężnego, nie energetycznego. Każda kilowatogodzina ma swoją cenę, którą rozliczasz w złotówkach:
- Sprzedaż nadwyżek do sieci: po cenie rynkowej z poprzedniego miesiąca (tzw. RCEm). Aktualnie ok. 0,35–0,45 zł/kWh.
- Zakup brakującej energii z sieci: po pełnej taryfie. W 2026 ok. 0,76 zł/kWh w taryfie G11.
Różnica między ceną sprzedaży a zakupu (0,35–0,40 zł/kWh) to powód, dla którego net-billing jest mniej korzystny niż net-metering.
Jak działa depozyt prosumencki
Sprzedaż nadwyżek nie jest natychmiastowa. Wartość pieniężna trafia do depozytu prosumenckiego u operatora. Z depozytu pokrywasz późniejsze zakupy prądu z sieci.
Przykład:
- W maju produkujesz 600 kWh, zużywasz 400 kWh. Nadwyżka 200 kWh × 0,40 zł = 80 zł do depozytu.
- W czerwcu produkujesz 700 kWh, zużywasz 350 kWh. Nadwyżka 350 kWh × 0,40 zł = 140 zł do depozytu.
- Depozyt po czerwcu: 80 + 140 = 220 zł.
- W grudniu produkujesz 100 kWh, zużywasz 500 kWh. Brakuje 400 kWh × 0,76 zł = 304 zł.
- Z depozytu opłacisz 220 zł, do dopłacenia 84 zł na fakturze.
Zwrot 30 procent po roku
Jeśli po 12 miesiącach (rocznym okresie rozliczeniowym) w depozycie pozostaje saldo dodatnie, operator wypłaca 30 procent tej kwoty z powrotem na konto prosumenta. Pozostałe 70 procent przepada.
Praktyczne wnioski:
- Najlepsza strategia to konsumować własną energię na bieżąco, zamiast wpłacać do depozytu
- Magazyn energii znacznie poprawia bilans, bo przesuwa zużycie z sieci na własne
- Niewykorzystany depozyt to strata 70 procent jego wartości
Dlaczego ten system wprowadzono
Net-metering przy szybkim wzroście liczby prosumentów (z 100 tys. do 1,2 mln w 5 lat) stał się nieopłacalny dla operatorów sieci. Latem w środku dnia, gdy wszyscy prosumenci wysyłali nadwyżki, sieć była przeciążona, a ceny rynkowe spadały do zera albo nawet stawały ujemne.
Net-billing przerzuca część kosztu sieci na prosumentów. To jednocześnie zachęca do magazynowania energii (zamiast wysyłania do sieci) i wyrównywania profilu produkcja-zużycie.
W praktyce: net-billing wymaga od prosumenta większej świadomości tego, kiedy zużywa energię. Pranie w południe zamiast wieczorem, ładowanie elektryka w słoneczne weekendy zamiast w nocy.
Czy fotowoltaika dalej się opłaca w net-billingu
Tak, ale z ważnymi zastrzeżeniami:
Sama fotowoltaika (bez magazynu)
Autokonsumpcja 25–30 procent. Pozostałe 70–75 procent nadwyżek trafia do sieci po niższej cenie i wraca jako prąd po wyższej. To oznacza, że tracisz ok. 0,36 zł na każdej kWh, którą sprzedasz i potem odkupisz.
Roczna oszczędność dla domu 150 m² z PV 6 kW: ok. 3 200 zł. Zwrot inwestycji (po uldze PIT): 8–10 lat.
Fotowoltaika plus magazyn energii
Autokonsumpcja podnosi się do 70–80 procent. Mniej energii wpada do depozytu, więcej zużywasz bezpośrednio. Roczna oszczędność: ok. 4 200 zł. Zwrot: 12 lat (uwzględniając koszt magazynu).
Magazyn wydłuża okres zwrotu w czasie (większa inwestycja), ale podwyższa łączną oszczędność przez 25 lat życia instalacji o ok. 30 procent. Szczegółowa kalkulacja w osobnym artykule.
Praktyczne strategie w net-billingu
1. Przesuwaj zużycie na godziny południowe
Pranie, zmywarka, suszarka, ładowanie elektryka. Każde użycie urządzeń energochłonnych w godzinach maksymalnej produkcji PV (10:00–15:00) to autokonsumpcja zamiast sprzedaży do sieci. Każda taka kWh oszczędza Ci 0,36 zł.
2. Rozważ magazyn energii
Magazyn 5–10 kWh dla typowego domu jednorodzinnego znacząco poprawia bilans. Jeśli planujesz magazyn za rok-dwa, wybierz inwerter hybrydowy od początku.
3. Pompa ciepła zwiększa autokonsumpcję
Pompa ciepła przesuwa znaczną część zużycia z gazu na prąd. Latem pompa korzysta z nadwyżek PV (CWU), zimą zużywa więcej, ale wciąż taniej niż gaz. Pełna kalkulacja pompa vs gaz w osobnym artykule.
4. Monitoruj depozyt
Sprawdzaj saldo depozytu w aplikacji operatora. Jeśli rośnie zbyt szybko (znaczne nadwyżki, mało zużycia), rozważ większe wykorzystanie energii (np. zaplanuj wakacje poza domem na zimę, nie na lato).
Dla istniejących prosumentów z net-meteringiem
Jeśli zainstalowałeś fotowoltaikę przed 1 kwietnia 2022 i jesteś w net-meteringu, nie martw się. Pozostajesz w tym systemie przez 15 lat od momentu pierwszego wytworzenia energii. Czyli do 2037 roku (zakładając instalację w 2022). Po tym terminie automatycznie przechodzisz na net-billing.
Można też dobrowolnie przejść z net-meteringu na net-billing. W praktyce nie ma sensu, bo net-metering jest znacznie korzystniejszy.
Najczęstsze pytania
Czy nadwyżki są fizycznie magazynowane?
Nie. Energia w sieci nie jest „magazynowana" tylko zużywana natychmiast przez innych odbiorców. Twój zwrot to mechanizm finansowy: sprzedajesz nadwyżki, kupujesz brakującą energię w innym czasie.
Po jakim okresie zwracane są pieniądze z depozytu?
Po 12 miesiącach (okres rozliczeniowy). Operator wypłaca 30 procent niewykorzystanego salda dodatniego.
Czy mogę wybrać inny okres rozliczeniowy?
Nie, okres jest standardowy 12 miesięcy. Rozpoczyna się od daty pierwszego wytworzenia energii do sieci.
Co jeśli mam ujemne saldo na koniec roku?
Dopłacasz różnicę. Saldo ujemne oznacza, że kupiłeś z sieci więcej, niż sprzedałeś nadwyżek. To normalne dla domów z dużym zużyciem zimowym.
Czy net-billing dotyczy także firm?
Tak, dla mikroinstalacji do 50 kW. Większe instalacje firmowe (powyżej 50 kW) działają w systemie sprzedaży energii do operatora po cenie umownej (innym mechanizmie).
Podsumowanie
Net-billing to system rozliczania pieniężnego, nie energetycznego. Kupujesz prąd z sieci po 0,76 zł/kWh, sprzedajesz nadwyżki po 0,40 zł/kWh. Różnica 0,36 zł/kWh sprawia, że bez magazynu fotowoltaika zwraca się wolniej niż w starym net-meteringu.
Strategia 2026: maksymalizuj autokonsumpcję (zużywaj prąd, gdy panele produkują), rozważ magazyn energii, rozważ pompę ciepła jako sposób na przesuwanie zużycia z gazu na prąd. Po nowym programie NFOŚiGW (druga połowa 2026) magazyn może okazać się jeszcze bardziej opłacalny.
Sprawdź fotowoltaikę, magazyny energii albo skontaktuj się, żeby przeliczyć opłacalność dla Twojego profilu zużycia.
Źródła: ure.gov.pl (dane rynkowe RCEm), gov.pl (ustawa o OZE z 2022), pse.pl (operator systemu). Ceny aktualne na maj 2026.